علوم جنگل

وبلاگ علوم جنگل ،گياهان دارويي صنعتي و منابع طبیعی ایران و جهان

باغ گیاه شناسی نوشهر ( ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع نوشهر ) با مساحت 5/34 هکتار که در ابتدا، آربورتوم (دارباغ/Arboretum)  و سپس باغ اکولوژی نامیده می شد، در سال 1333 با تلاش دکتر حبیب الله ثابتی (1293-     ) تأسیس گردید و یکی از قدیمی ترین باغ های گیاه شناسی کشور محسوب می شود.در تاریخ مزبور حدود 7 هکتار از زمین های « ایستگاه کشاورزی نوشهر»  با هدف مطالعات بوم شناختی (اکولوژیک) و بررسی سازگاری گونه ها ، برای کاشت گونه های درختی و درختچه ای در نظر گرفته شد.در سال 1364 بخش تحقیقات گیاه شناسی مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور بر اساس مناطق گیاه گیتاشناسی (جغرافیای گیاهی) و  تنوع اقلیمی،  5  نقطه کشور  را  برای  احداث  باغ گیاه شناسی در نظر  گرفت و با  توجه  به  قدمت  باغ  اکولوژی  نوشهر،  این مکان  برای  ایجاد  باغ  گیاه شناسی شمال انتخاب شد.این باغ از نظر وسعت و قدمت ، دومین باغ گیاه شناسی کشور است. هدف اولیه از احداث این باغ مانند دیگر باغ های گیاه شناسی دنیا آموزش و تحقیقات بنیادی  درباره  گیاه شناسی  بود. در واقع  انتقال  گونه های  جنگلی بومی و  وارد کردن  گونه های  غیر بومی و ایجاد  مجموعه های  مختلف  و توده های  آزمایشی از  گونه های متفاوت  با ریخت های زینتی متنوع، از گام های نخستین هر باغ گیاه شناسی به شمار می آید. به همین دلیل گونه های بومی و غیر بومی به مرور زمان به تدریج در فضای پیش بینی شده باغ که   8 تا   10 هکتار آن  آربورتوم (دارباغ) بود کشت شد.با گذشت زمان  برخی پایه های کاشته شده از بین رفت ولی تعداد زیادی هم باقی ماند و هم اکنون 450 گونه درختی و درختچه ای چوبی در 73 قطعه این باغ وجود دارد.    در این باغ همانند سایر باغ های گیاه شناسی دنیا در کنار دارباغ، بخش های مختلفی از جمله بخش درختچه های زینتی ، گیاهان معطر و پَرچین سازی ، سوزنی برگان ، گیاهان پیازی ، گیاهان گرمسیری، گیاهان دارویی ، توندرا ، باغ رده بندی (سیستماتیک) ، گلخانه گیاهان گرمسیری و هرباریوم در نظر گرفته شده است.

برخی از گونه های شاخص باغ گیاه شناسی نوشهر عبارت اند از: دارتالاب،لاله دار (درخت لاله) بلوط چوب پنبه ای ، توت آمریکایی  ،  توت کاغذی عنبر سائل ، ژینکگو (ژنکو)  تونگ ، آروکاریا ، نوئل نقره ای،  شبه سرو.                                                     ،

گونه های تونگ ، بلوط چوب پنبه ای ، لاله دار و ژينکگو اولین بار در ایران در این باغ کاشته شد و تنها پایه بلوط چوب پنبه ای کشور نیز در باغ گیاه شناسی نوشهر قرار دارد. 

تعداد زیادی از گونه های درختی و درختچه ای موجود در این باغ ارزش دارویی فراوانی دارد اما بسیاری از متخصصان حتی از وجود آنها در ایران بی اطلاع اند یا آنها را از نزدیک ندیده اند.

هر باغ گیاه شناسی باید سامانه ای پویا برای شناسایی گونه های بومی و غیر بومی داشته باشد.از این رو وجود هرباریوم برای تحقق این اهداف و همچنین مکانی برای نگهداری نمونه های گیاهی خشک شده ضرورت دارد.به همین دلیل در سال 1376 هرباریوم باغ گیاه شناسی نوشهر تأسیس شد که اکنون با داشتن 15 هزار نمونه گیاهی بزرگ ترین هرباریوم شمال و یکی از مهم ترین منابع گیاه شناسی کشور است.

مجری طرح ملی جمع‌آوری گیاهان مازندران و مسؤول هرباریوم نوشهر گفت: این مرکز با داشتن  ۱۵هزار نمونه گیاهی ، که از ارتفاعات دماوند تا شبه جزیره میانکاله جمع آوری شده است، بزرگترین هرباریوم شمال و یکی از مهم‌ترین منابع گیاه‌شناسی کشور است.

طیبه امینی افزود: نمونه های موجود در این هرباریوم شامل 1300 گونه،۵۷۰ جنس و ۱۱۵ تیره است که  ۷۰گونه، نمونه‌های بومی انحصاری(اندمیک) محسوب می‌شود.

طیبه امینی با اشاره به اینکه در هرباریوم ، نمونه‌های گیاهی به صورت خشک شده و تحت شرایط معین نگهداری می‌شود، یادآور شد: هرباریوم نوشهر، بخشی از باغ گیاه شناسی نوشهر است و فعالیت آن از سال ۱۳۷۶   آغاز شد.

وی اظهار داشت : با وجود رطوبت بالا در شمال کشور که نگهداری از نمونه های گیاهی را مشکل می‌کند نمونه های موجود، وضع مطلوبی دارد و رطوبت در حد  ۴۰ درصد نگه داشته می‌شود.

امینی تصریح کرد : هدف اصلی از ایجاد هرباریوم، تسهیل در آموزش گیاه شناسی و همچنین نگهداری گونه‌های نادر است.

مسؤول هرباریوم نوشهر درباره مراحل انتقال گیاه از محیط طبیعی به هرباریوم گفت : نمونه‌های گیاهی با گردش در طبیعت جمع‌آوری و  بعد از پرس و  خشک شدن ، ضد عفونی  و  به  کاغذ مخصوص  منتقل می‌شوند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران اضافه کرد : هرباریوم در جهان قدمتی   دست کم 500 ساله دارد و در زمان حاضر هرباریوم های بزرگی با چند میلیون نمونه گیاهی در کشورهای مختلف دایر است.

امینی تصریح کرد : در ایران هرباریوم باغ گیاه شناسی در کرج ، با ۱۲۰ هزار نمونه گیاهی، بزرگترین مرکز است.

وی درباره امکانات هرباریوم نوشهر گفت: ساختمان این هرباریوم ۱۲۰متر مربع وسعت دارد و به دلیل قدمت آن ، فراهم‌آوردن محیط مناسب برای نمونه‌های گیاهی مشکل است.

این  پژوهشگر ، مشکل نیرو  و   کمبود  خودرو   را   از    دیگر     موانع        برشمرد        و    گفت:
خبرهای مربوط به قصد مدیران بندر نوشهر برای تبدیل بخشی از باغ گیاه‌شناسی به جاده عبور تریلرهای بندر ، نگران‌کننده است.

امینی درباره طرح‌های آینده یادآور شد : طرح ملی نگارش فلور ایران به فارسی و تیره‌های افرا ، توسکا و جنس نمدار وهمچنین نگارش فلور استان مازندران از طرح‌های آتی است.

وی با اشاره به همکاری خوب این مرکز با مراکز دانشگاهی و پژوهشی بیان داشت : دانشجویان و پژوهشگران حتی از استان‌های دیگر به هرباریوم نوشهر می‌آیند.

فعالیت هرباریوم باغ گیاه شناسی نوشهر منجر به کشف دو گونه و شناسایی دو گونه جديد شده است:

              spiraea sheikhii   Zare  Fam. :Rosaceae                                                        

 Sorbus tiliaefolia   Zare & Amini & Asadi     Fam.:Rosaceae                          

 Oenothera sinuata  L.     Fam. :onagraceae                                                  

Sida rhombifolia  L.        Fam. :Malvaceae                                                       

 دو گونه اول برای اولین بار در جهان و دو گونه بعدی برای نخستین بار در ایران گزارش شده است. حبیب زارع کاشف گونه spiraea  sheikhii  zare  به پاس قدردانی از یک عمر تلاش مهندس احمد شیخی که در سال ۱۳۵۳ گلخانه بزرگ « نِیرَنگ » را در نوشهر تأسیس کرد، اسم وی را برای نام علمی این گیاه برگزید.

منبع:

http://jangalhayeshomal.persianblog.ir

 

نوشته شده در جمعه ۱۳۸٦/۸/۱۱ساعت ٩:۳٤ ‎ب.ظ توسط ميثم ميار نظرات () |