علوم جنگل

وبلاگ علوم جنگل ،گياهان دارويي صنعتي و منابع طبیعی ایران و جهان

وقتي صحبت از جنگل به ميون مياد ناخودآگاه تصويري از جنگلهاي شمال و يا جنگلهاي انبوه نواحي حاره در ذهن مجسم ميشه در حاليكه اينها تنها  چند شكل شناخته شده از جنگل هستند ، اون چيزي كه از كودكي در ذهن نقش مي بنده و يك تصوير عرفي از جنگل . اما وقتي به علم جنگلداري و جنگلشناسي رجوع مي كنيم  به دامنه وسيعي از اشكال رويشي تحت عنوان جنگل بر مي خوريم . منظورم اين نيست كه يكسري از پوششهاي غير جنگلي بعنوان جنگل در نظر گرفته مي شن بلكه مي خوام بگم با دونستن علم جنگل ، از ديد محدود گذشته رها مي شيم و ميتونيم جنگلهايي رو ببينيم كه تا حالا نمي ديديم ، چون در واژه نامه ذهن ما جنگل نبودن ، چيز ديگري هم نبوده اند و اين باعث شده سالها و بلكه قرنها و هزاره ها به چشم برهوت به اونها نگاه كنيم ، با اون به بدترين نحو رفتار كنيم و با عنوان آبادي اونرو نابود كنيم .

 موضوع بحث اين نوشته هم يكسري از اين جنگلها هستند . جنگلهايي كه مي تونيم بگيم ايراني اند ، مخصوص سرزمين ايران  و شايد نمادي فراموش شده بر اين سرزمين . جاي تاسف داره كه بايد گفت جنگلهاي حاضر آخرين نسل اين جنگلها هستند و بدليل عمق تخريب ، زادآوري و تجديد نسل در اونها بسيار كمرنگ و حتي در غالب نقاط متوقف شده است.

جنگلهاي كوهستانهاي ناحيه ايران - توراني همانطور كه از نامش پيداست بر ارتفاعات فلات ايران گسترش دارند . نه بصورت پيوسته بلكه بصورت لكه هاي بزرگ و كوچك از شمال غرب تا شمال شرق ، از شمالغرب تا ارتفاعات جنوبي ايران در امتداد دو رشته كوه البرز و زاگرس . عناصر درختي اصلي ارس (1) و بنه ( پسته وحشي ) (2) مي باشند ؛ همينطور درختچه هاي بادام كوهي (3) ، زرشك (4) ، ارجنك (5) شیر خشت (6) و ...  در غالب اين جنگلها به چشم مي خورند .                                             

از لحاظ جامعه شناسي گياهي اين جنگلها شامل دو جامعه ارس و بنه - بادام هستند اما در حال حاضر تيپهاي زيادي در رويشگاههاي اين جنگلها مشاهده مي شود . تيپهايي با حضور گونه هاي درختچه اي و بوته اي كه غالبا معرف شرايط تخريب هستند و برحسب شدت تخريب از كليماكس ارس و يا بنه - بادام فاصله گرفته اند  . جنگلهاي ارس عموما در ارتفاعات 1500 متر به بالا ( در جنوب بيش از 3000 متر )  در حاليكه جامعه بنه بادام از ارتفاع كمتر و زير جامعه ارس ظاهر مي شوند . مساحت جنگلهاي ارس  1 ميليون و سيصد هزار هكتار برآورد شده است

ارس در نقاط مختلف با گونه هاي درختي و درختچه اي متفاوتي همراه مي شود . چنانكه در توده هاي نيمه انبوه امين آباد فيروزكوه با زرشك ، پلاخور و شيرخشت همراه است . در سربندان فيروزوه زيراشكوب انبوه زرشك را همراه خود دارد ، در حوزه دماوند ارس با پلاخور ، زرشك و شير خشت همراه

 است و در حوزه سد كرج با شيرخشت و در حوزه لتيان با بنه و شيرخشت همراه مي شود

  علاوه بر جوامع ارس و بنه وبادام كه به نظر جنگلشناسان جوامع كليماكس  هستند  ، جوامع مشخص ديگري نيز در قسمتهاي مختلف به چشم

 مي خورد . توده هاي خالص و نيمه انبوه  نارون در چندين قسمت از البرز جنوبي و حضور پراكنده گروهها و تك پايه ها نشان از وجود جامعه نارون

 دارد . در پاره اي نقاط نيز آثاري از جوامع خالص شيرخشت ، دغدغك ، سماق ، توس و احتمالا گونه هاي ديگر بچشم مي خورد . جامعه شناسي جنگلي  جنگلهاي كوهستاني استان تحقيقات دقيق و گسترده اي را مي طلبد  .

جوامع ارس عمدتا در اقليم نوع ارتفاعات ( اقليم ارتفاعات فوقاني ) , اقليم نيمه مرطوب سرد و اقلیم نیمه خشک سرد قرار گرفته اند . در اقليم نيمه خشك سرد جوامع درختچه اي نظير بادام و زرشك و ...  رويش دارند . میانگین بارندگی سالانه در رویشگاههای کوهستانی ناحیه رویشی ایران تورانی دامنه وسیعی یعنی از کمتر از 300 تا 800 میلیمتر را شامل می شود .

در شيبهاي رو به جنوب و شيبهاي زياد ، خاك در اثر فرسايش و آبشويي شديد خيلي كم عمق بوده و پروفيل از نوع A1C   بوده که  A  نیز غالبا از بین

 رفته است  . در شيبهاي شمالي وضع خاك بهتر بوده و عمق آن بيشتر است . پروفيل در اين نواحي ABC مي باشد . در حال حاضر فشردگي خاك و نبود پروزيته مناسب براي تنفس ريشه ها و فعاليت ميكوريز ها , از عوامل تهديد كننده جنگلهاي ارس است . اين شرايط خاك را نسبت به آب غير قابل نفوذ ساخته ، خاصيت مويينگي غير فعال شده و نهالها در فصل خشك مواجه با خشكي و كم آبي مي شوند

ناحیه رویشی ایران تورانی و به تبع آن بخش کوهستانی این ناحیه از لحاظ فلور بسیار غنی بوده و تنها برای نیمرخ جنوبی البرز در محدوده استان تهران از بیش از 100 گونه درختی و درختچه ای بومی نام برده شده است که از جمله می توان به ارس , بنه , گونه های مختلف بادام , شیرخشت , زرشک

شن , دغدغک  , رامنوس , انواع نسترن, تا , گیلاس وحشی , سیاه ال , ولیک , گوجه وحشی , ازگیل , سماق , سنجد , زبان گنجشک , چنار , انواع بید , انواع گز , کام تیغ , هالیمودندرون , انجیر , افدرا و ... اشاره کرد

 

  

 

لینک به مطالب مرتبط :   1. توده نارون زایگان    2. ارس

. Juniperus polycarpus

. Pistacia mutica

. Amygdalus lycioides

    A. scoparia

. Berberis spp.

          Rhamnus spp.

. Cotoneaster spp.

نوشته شده در شنبه ۱۳۸٦/۳/۱٩ساعت ۱٢:٠٦ ‎ق.ظ توسط ميثم ميار نظرات () |